కేంద్ర బ్యాంక్ డిజిటల్ కరెన్సీ (CBDC)

కేంద్ర బ్యాంక్ డిజిటల్ కరెన్సీ (CBDC)

కేంద్ర బ్యాంక్ డిజిటల్ కరెన్సీ అనేది సార్వభౌమ దేశపు ఫియాట్ కరెన్సీ యొక్క డిజిటల్ రూపం. దీనిని ఆ దేశ ద్రవ్య అధికారం లేదా కేంద్ర బ్యాంక్ జారీ చేసి నియంత్రిస్తుంది.

CBDCలు కేంద్ర బ్యాంక్ బాధ్యతల డిజిటల్ ప్రతిరూపాలు. ఇవి ప్రజలకు విస్తృతంగా అందుబాటులో ఉండి ఉపయోగించగలిగేవి.

రిజర్వ్ బ్యాంక్ CBDCని కేంద్ర బ్యాంక్ డిజిటల్ రూపంలో జారీ చేసే చట్టబద్ధమైన కరెన్సీగా నిర్వచిస్తుంది. ఇది సార్వభౌమ కరెన్సీతో సమానం; ఫియట్ కరెన్సీతో ఒకదానికి ఒకటి (1:1) సమాన విలువకు మార్పిడి చేయవచ్చు.

భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) భారతదేశానికి CBDCగా డిజిటల్ రూపాయిని జారీ చేసింది. దాని విలువల వివరాలు క్రింద ఉన్నాయి.

CBDC లక్షణాలు

CBDC లక్షణాలు:

• CBDC అనేది కేంద్ర బ్యాంకులు తమ ద్రవ్య విధానానికి అనుగుణంగా జారీ చేసే సార్వభౌమ కరెన్సీ.
• ఇది కేంద్ర బ్యాంక్ బ్యాలెన్స్ షీట్‌లో బాధ్యతగా కనిపిస్తుంది.
• పౌరులు, సంస్థలు మరియు ప్రభుత్వ ఏజెన్సీలందరూ దీనిని చెల్లింపు సాధనంగా, చట్టబద్ధమైన కరెన్సీగా మరియు విలువను భద్రపరిచే సాధనంగా అంగీకరించాలి.
• వాణిజ్య బ్యాంకు డబ్బు మరియు నగదుతో స్వేచ్ఛగా మార్చుకోవచ్చు.
• ఇది పరస్పరం మార్పిడి చేయగల చట్టబద్ధమైన కరెన్సీ; దీన్ని కలిగి ఉండటానికి బ్యాంకు ఖాతా అవసరం లేదు.
• డబ్బు జారీ మరియు లావాదేవీల వ్యయాన్ని తగ్గిస్తుందని భావిస్తున్నారు.

CBDC ప్రయోజనాలు

• కౌంటర్‌పార్టీ ప్రమాదాన్ని తగ్గిస్తుంది
• ఆర్థిక చేర్పును ప్రోత్సహిస్తుంది
• ద్రవ్య మరియు ఆర్థిక విధానాల అమలును సులభతరం చేస్తుంది
• ప్రోగ్రామబుల్ కరెన్సీగా ఉండి, నిర్దిష్ట ప్రయోజనాల కోసం డబ్బును సృష్టించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది

CBDC రకాలు

హోల్‌సేల్ CBDCలు

• హోల్‌సేల్ CBDCలు ఆర్థిక సంస్థలకు మాత్రమే పరిమిత ప్రాప్యత ఉండేలా రూపొందించబడ్డాయి.
• అంతర్-బ్యాంకు చెల్లింపులు లేదా సెక్యూరిటీల సెటిల్‌మెంట్ సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచడానికి వీటిని ఉపయోగిస్తారు.
• G-Sec విభాగం, అంతర్-బ్యాంకు మార్కెట్ మరియు మూలధన మార్కెట్‌లో బ్యాంకులు చేసే ఆర్థిక లావాదేవీల సెటిల్‌మెంట్ వ్యవస్థలను మరింత సమర్థవంతంగా, సురక్షితంగా మార్చగల సామర్థ్యం వీటికి ఉంది; నిర్వహణ వ్యయాలు, కొలాటరల్ వినియోగం మరియు లిక్విడిటీ నిర్వహణలో కూడా మెరుగుదల కల్పిస్తాయి.

రిటైల్ CBDCలు

• ప్రైవేట్ రంగం, ఆర్థికేతర వినియోగదారులు మరియు వ్యాపారాలు సహా అందరూ రిటైల్ CBDCలను ఉపయోగించవచ్చు.
• ఆర్థిక సమ్మిళితత్వాన్ని పెంపొందించాలనుకునే కేంద్ర బ్యాంకులు రిటైల్ CBDC జారీని పరిశీలిస్తాయని భావిస్తున్నారు.

భారతదేశంలో CBDCల కోసం RBI రూపకల్పన ఎంపిక

ప్రధాన భావన

సార్వభౌమ మద్దతును కొనసాగిస్తూ CBDCలు సాంప్రదాయ ఫియాట్ డబ్బు మరియు డిజిటల్ చెల్లింపు వ్యవస్థల మధ్య అంతరాన్ని తగ్గిస్తాయి.